Trách nhiệm của người tiêu dùng và đối tác của Vedan, có hay không?

Các doanh nghiệp và các cơ sở sản xuất chế biến thực phẩm có thể đưa ra lý do rằng họ lựa chọn hoặc Vedan, hoặc bột ngọt trôi nổi của Trung Quốc nhập lậu, hoặc buộc phải tăng giá bán để nhập nguồn hàng từ một thương hiệu bột ngọt khác có giá thành cao hơn.

Điều tất yếu là mỗi doanh nghiệp đều phải có trách nhiệm cân bằng giữa giá thành nguyên liệu đầu vào nhằm đảm bảo chất lượng, giá thành sản phẩm hợp lý với người tiêu dùng và cũng là để bảo vệ lợi ích kinh tế của mình trong quá trình cạnh tranh với các đối thủ khác. Song nếu mỗi doanh nghiệp không chỉ nghĩ cho lợi ích và các lợi thế cạnh tranh về giá của mình mà còn nhìn rộng và xa hơn một chút, rằng các doanh nghiệp này có thể chấp nhận một phần thua thiệt trong ngắn hạn để thực hiện trách nhiệm của mình thì liệu Vedan có đủ doanh thu tại Việt Nam để nuôi dưỡng những hành động tàn phá môi trường hay không?

Rõ ràng không phải các doanh nghiệp đối tác của Vedan không có sự lựa chọn, mà họ lựa chọn bảo vệ lợi ích trước mắt của bản thân thay vì lựa chọn sự tồn tại và phát triển bền vững của một nền kinh tế và của cả một hệ sinh thái. Vậy đâu là trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp mà cả xã hội chúng ta đang nhắc đến, hay đối với các doanh nghiệp, trách nhiệm xã
hội và phát triển bền vững chỉ là cái áo đẹp?

Trách nhiệm xã hội của mỗi doanh nghiệp không thể chỉ dừng ở việc cung cấp sản phẩm, dịch vụ cho xã hội, hay thực hiện các chương trình cộng đồng rộng rãi, mà thực chất còn cần được thể hiện từ những quyết định cốt lõi của doanh nghiệp. Việc lựa chọn đối tác, nhà cung cấp không thể chỉ căn cứ vào giá thành nguyên liệu hay chất lượng, mà còn cần phải xem xét đến những chính sách liên quan của đối tác đó có phù hợp với tiêu chí và mục tiêu của bản thân doanh nghiệp và của cộng đồng, xã hội hay không. Không thể phủ nhận Vedan đã cung cấp những sản phẩm chất lượng cho xã hội, nhưng để tạo ra những sản phẩm với giá thành đó, Vedan đã làm gì với cộng đồng chúng ta? Tổng doanh thu của Vedan từ năm 1994 đến 2007 lên đến trên 2,2 tỉ USD, như vậy khi trở thành đối tác của Vedan, phải chăng cũng tức là đồng ý với hành động sai phạm của Vedan và tiếp tay cho Vedan?

Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp không thể có và cũng không thể tồn tại nếu thiếu đi một khung pháp lý chặt chẽ và một cam kết hành pháp cụ thể, quyết liệt từ nhiều phía trong xã hội. Đến ngày hôm nay, chúng ta vẫn chỉ nhìn nhận trách nhiệm của mỗi doanh nghiệp Vedan Việt Nam và tập trung đòi hỏi Vedan thực thi trách nhiệm ấy mà thiếu đi một góc  nhìn tổng thể và đầy đủ hơn đối với các bên hữu quan.

Đồng thời, trách nhiệm công dân của mỗi người có lẽ cũng cần phải xem xét đến. Những vụ việc như Vedan không phải là mới ở nước ta từ thời kỳ đẩy mạnh phát triển kinh tế, tuy nhiên, cho đến nay công chúng Việt Nam có lẽ vẫn chưa cảm thấy mối nguy hại của những trường hợp này. Một phần có lẽ bởi người tiêu dùng nói riêng và công chúng nói chung ở nước ta khá “thân thiện” và “dễ tính”, các vụ việc bê bối ảnh hưởng đến môi trường và xã hội thường được lãng quên và tha thứ khá dễ dàng. Những hành động công khai phản kháng của công chúng đối với những hành vi xâm hại môi trường tự nhiên và xã hội của doanh nghiệp vẫn chưa từng có tiền lệ tại Việt Nam, và có lẽ vì thế, các doanh nghiệp vẫn chưa nhìn nhận được áp lực và nguy cơ để có thể làm tốt những điều đúng đắn.

Điều này xuất phát từ một thực trạng là ý thức cộng đồng và xã hội của người Việt Nam chưa thực sự đủ mạnh mẽ để đi từ một suy nghĩ đúng đến hành động đúng. Mỗi người trưởng thành trong xã hội luôn giảng dạy trẻ em cần phải giữ gìn môi trường sinh hoạt chung, nhưng chính họ là những người có thể xả rác một cách vô tư mà không hề cảm thấy sai trái. Nếu một cá nhân có thể xem hành vi xâm hại môi trường của mình là “cái sai phổ biến” thì thiết nghĩ, khi “cái sai phổ biến” đó lặp lại ở một doanh nghiệp, thì họ có nghĩ đến việc phản đối lại điều sai trái đó hay không nếu như điều đó gần như không ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của mình? Bên cạnh đó, có lẽ xã hội chúng ta chưa từng thực sự gánh chịu những hậu quả nặng nề do việc tàn phá môi trường và xâm hại các giá trị văn hoá, hoặc đã bắt đầu gánh chịu nhưng mức độ chưa đủ để chúng ta nhận ra, vì thế, ý thức của mỗi người về phần trách nhiệm của mình đối với cộng đồng, và xa hơn là đối với thế hệ tương lai.

Trong thời đại ngày nay, tầng lớp trí thức ngày càng phát triển tại Việt Nam, nhưng những người trí thức chúng ta đã thực hiện trách nhiệm của mình một cách đúng đắn và thực sự hay chưa? Có phải những người trí thức hiện nay chỉ quan tâm đến lợi ích kinh tế và cuộc sống của cá nhân mình mà đã quên mất các giá trị gốc rễ là đạo đức nghề nghiệp, và cơ bản hơn, giá trị của một trí thức đối với xã hội và cộng đồng mà chúng ta được nuôi dưỡng và phát triển… Có lẽ mỗi công dân trong xã hội cần suy ngẫm những câu hỏi này cho bản thân mình…

Phải chăng chúng ta đã không lựa chọn việc thực thi trách nhiệm của mình mà chỉ lựa chọn cách đổ trách nhiệm và lỗi lầm cho mỗi mình Vedan với lý do: “Tôi không có sự lựa chọn”… Một người hành động đúng có thể bị cho rằng “ngông cuồng” và “lý tưởng phi thực tế”, nhưng nếu mỗi công dân quyết định không thoả hiệp với cái sai, thì có lẽ tự thân một cộng đồng sẽ có sức mạnh riêng để bảo vệ cộng đồng và tương lai của cộng đồng đó.

THI ANH ĐÀO